เมื่อไรต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

เมื่อไรต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

รศ.นพ.สมศักดิ์ คุปต์นิรัติศัยกุล

ภาควิชาออร์โธปิดิกส์

คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 

เมื่อแพทย์แนะนำเรื่องการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า คงมีคนไม่น้อยที่ปฏิเสธว่าไม่อยากทำ ยังไม่พร้อม หลายคนกลัวมากๆ แม้แต่จะพูดถึงเรื่องผ่าตัดก็ไม่อยากได้ยินได้ฟัง เป็นธรรมดาของปุถุชนที่จะกลัวการผ่าตัด  เพราะการผ่าตัดเป็นการรักษาที่ต้องเข้านอนโรงพยาบาล ต้องใช้มีดผ่าและตัดเอาอวัยวะบางส่วนของเขาไป อีกทั้งยังต้องเสี่ยงกับผลแทรกซ้อนที่อาจตามมาได้อีก บางคนกลัวเรื่องคนดมยาสลบว่าจะไม่ฟื้น บางรายมีประสบการณ์ด้านลบจากเพื่อนบ้าน กล่าวคือผ่าแล้วเดินไม่ได้  ทำให้ผู้ป่วยยิ่งมีอาการหวาดกลัวมากยิ่งขึ้น

 

โดยทั่วไปแล้วแพทย์จะทำการผ่าตัดเปลี่ยนข้อ ก็ต่อเมื่อมีข้อบ่งชี้หรือมีความจำเป็นต้องทำเท่านั้น  ตัวอย่างเช่นผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่เป็นมากแล้ว มีการทำลายกระดูกอ่อนผิวข้อมาก มองเห็นจากภาพถ่ายรังสีว่าช่องภายในข้อเข่าแคบมากๆ (ความกว้างของช่องภายในข้อเข่า คือความหนาของกระดูกอ่อนผิวข้อ) ซึ่งแสดงว่าโรคข้อเสื่อมได้ดำเนินไปมากแล้ว หรือเป็นรุนแรงนั่นเอง

 

นอกจากนี้ข้อบ่งชี้อีกประการหนึ่งคืออาการปวดที่รุนแรงทั้งที่รับประทานยา ทำกายภาพบำบัด หรือรักษาด้วยวิธีอื่นที่ไม่ผ่าตัดแล้วไม่ได้ผล ยังคงมีอาการปวดมากอยู่ทุกวัน จนไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวัน หรือไม่สามารถดำเนินบทบาททางสังคมของตนได้ อาจกล่าวได้ว่า ข้อเข่านั้นไม่สามารถรับใช้ เจ้าของได้อีกต่อไป ไมว่าจะเป็นการยืน เดิน หรือขึ้นลงบันได เป็นต้น บางคนที่มีเงินมีทอง อยากไปเที่ยวต่างจังหวัดหรือต่างประเทศกับเพื่อนวัยเดียวกันหรือไปกับลูกหลาน แต่ก็ไปไม่ได้เพราะเข่าไม่ยอมพาไป เลยได้แต่นั่งกอดเงินกับอยู่กับบ้าน คุณภาพชีวิตก็ลดลงไปได้

 

ผลดีที่เกิดขึ้นภายหลังเปลี่ยนข้อเข่า คือ ลดอาการปวดได้ และสามารถใช้งานข้อได้ดีขึ้น มีการศึกษาผลของการผ่าตัดในผู้ที่เปลี่ยนข้อเข่าโดยติดตามผู้ป่วยนานถึง 5 ปี พบว่าร้อยละ 89 ประเมินว่าการเปลี่ยนข้อมีผลดีถึงดีเยี่ยมในการลดอาการปวด และเพิ่มการใช้งานข้อในอิริยาบถต่างๆ ทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น

 

กล่าวโดยสรุป การจะทำผ่าตัดต้องพิจารณาทั้งด้านบวกและด้านลบ เหมือนเหรียญมีสองด้านเสมอ และชั่งระหว่างผลดีที่ได้รับ กับผลเสียที่อาจเกิดขึ้นได้ โดยทั่วไปแล้วศัลยแพทย์ออร์โธปิดิกส์ (หมอกระดูก) เขาจะไม่แนะนำผ่าตัดแก่ผู้ป่วย ถ้าไม่มีข้อบ่งชี้ หรืออีกนัยหนึ่ง ถ้าไม่จำเป็นจริงๆแล้ว หมอเขาก็ไม่อยากทำผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมให้ผู้ป่วย เพราะเขาก็รู้ว่ามีโอกาสเสี่ยงหลายประการ รวมทั้งข้อเทียมก็มีอายุการใช้งานเช่นเดียวกัน เพียงแต่ว่าถ้าไม่ผ่าเปลี่ยนข้อในผู้ที่สมควรทำหรือที่เรียกว่ามีข้อบ่งชี้ให้ต้องทำแล้ว ผู้ป่วยรายนั้นๆ ก็ต้องทนทรมานกับอาการปวดจนไม่สามารถทำการงานอะไรได้

 

แพทย์จึงมีหน้าที่แนะนำผ่าตัดเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม และช่วยควบคุมสิ่งแวดล้อมในการผ่าตัดให้เกิดโอกาสเสี่ยงน้อยที่สุดหรือไม่เกิดเลย (ไม่มีใครอยากให้เกิดภาวะแทรกซ้อน) รวมทั้งปัจจุบันการออกแบบของข้อเทียมก็พัฒนาไปมาก ทำให้สามารถใช้งานได้ดี และอายุใช้งานนานขึ้นเฉลี่ยประมาณ 10 ปี อย่างไรก็ตามการตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนข้อใหม่หรือไม่เป็นหน้าที่ของผู้ป่วยและญาติที่ต้องคิดเองอย่างรอบคอบ